Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for the ‘religie’ Category

 

Kom, laat ik me eens buiten mijn bubble begeven en naar de Dam gaan voor een “vredesmanifestatie”. Een van onze rabbijnen had daartoe opgeroepen. Manifestatie bleek een groot woord voor die paar honderd mensen die uiting wilden geven aan gevoelens van solidariteit met de getroffenen van de terreurdaad in Christchurch, Nieuw-Zeeland. Solidariteit, het blijkt altijd weer een raar goedje te zijn. Op podium en plein hadden zich uiteraard vooral weldenkende mensen verzameld, die “elkaar vasthielden” tegenover de dreiging van “extreem rechts”. Maar daar tussenin stond een heel ander clubje mensen, die ook solidair waren, getuige de wapperende Palestijnse vlaggen.

Op het moment dat opperrabbijn Binyomin Jacobs het woord nam, draaide het groepje activisten hem demonstratief de rug toe en hielden sommigen van hen in het Arabisch gestelde plakkaten omhoog, die waarschijnlijk “kritiek op de staat Israël” behelsden. Hun actie had geen zichtbaar effect op de menigte en de woorden van de sprekers leken hen niet te raken. “Wij laten ons niet tegen elkaar uitspelen,” zei onze burgemeester, Femke Halsema. Mij raakte het wel, om zo’n duidelijke blijk van jodenhaat van zo dichtbij mee te maken.

Wat bezielt deze mensen? Zijn de Palestijnen hier werkelijk bij gebaat? Ik moest onwillekeurig denken aan iets wat een mede-redactielid ooit zei over radicale activisten: “Meestal gaat het vooral om pus. Etter van een of ander oud zeer, dat eruit moet.” Politiek als therapie. Hoe heilzaam is dat?

Wat klinken op zo’n moment de idealen van het Humanistisch Verbond, verwoord door Boris van der Ham, paradijselijk:

 

Vrede begint met het fundamenteel respecteren van de mens.

En niet ‘de mens’ als een soort abstracte soortnaam;

Niet de mens als onderdeel van een groep of stroming;

Nee, gewoon de ene mens, een voor een, iedereen afzonderlijk.

De mens die tegenover je staat. Naast je zit. Om de hoek bij je woont. In je eigen huis, je man, je vrouw, je dochter of zoon.

Vrede komt door ieder het recht toe te kennen als uniek te worden gezien.

Hier staan verschillende vertegenwoordigers van godsdienstige stromingen, en ik als vertegenwoordiger van een niet-godsdienstige levensbeschouwing, het humanisme.

Wij zijn al heel verschillend.

Maar binnen onze verschillende stromingen is het zo mogelijk nog diverser.

Ieder mens heeft een eigen mengelmoes aan kenmerken, ideeën, opvattingen.

Ieder mens heeft standpunten of gedragingen waarin we bewust of onbewust een ander pad kiezen dan onze omgeving, onze ouders, de samenleving, de stroming of de abstracte groep waar je ‘zogenaamd’ toe behoort.

Een mens is geen abstractie, maar is levend, verandert, breekt, bouwt, groeit, valt, is uniek.

Dat is vrijheid, dat is menselijk, dat is vrede.

De enige echte gelijkenis die wij als mensen hebben, is dat we allemaal, stuk voor stuk, ongelijk zijn.

Dat maakt ons mens.

Maar wat is de brug tussen dat ideaal en de werkelijkheid lang en wiebelig.

 

Advertenties

Read Full Post »

 

Bijna dagelijks verwonder ik mij over de laatste cliënt die ik ’s avonds bezoek. Hij woont alleen op een bovenverdieping van een groot, bijna leegstaand huis. Hij ziet niets en kan nauwelijks lopen. Medische kunstgrepen houden zijn lichaam aan de praat en onze zorg houdt de praktische kant van zijn leven op de rails. Onlangs is zijn vrouw hem –  in een dubbele salto mortale: eerst in de geest, door Alzheimer, daarna lichamelijk, door een longontsteking – ontvallen. Toch straalt die man, als ik met hem praat, en vertoont hij een verbazingwekkende levendigheid van geest. Hoe krijgt hij dat voor elkaar? Wat is zijn geheim?

Elke dag weer daagt hij zichzelf uit om, in het pikkedonker, een berg van lichamelijke beperkingen te beklimmen, en daar op een eenzame hoogte te gaan ‘lernen‘, zoals hij het graag noemt. Hij wil nog zo graag “iets achterlaten”, misschien voor zijn kinderen (al boeit zijn queeste hen niet werkelijk), of anders voor die paar vrienden die nog niet dood zijn. En voor mij, want in mij ziet hij een verwante ziel. In den blinde zoekt hij zijn weg door taaie teksten in het Hebreeuws, hem toegesproken door een ijzige vrouwenstem, die de software voor hem genereert. “Ténach,” zegt ze. Hij volgt het spoor van aartsvader Abraham, tot diens moment van sterven, waarbij dezelfde woorden terugkomen die ook geschreven staan bij onze verdrijving uit het paradijs.

Ah, het Paradijs! Oorsprong en bestemming. Middelpunt van al onze omzwervingen. Als het niet bestaat, hoe bestaan wij dan nog? We verlangen ernaar met heel onze ziel en vluchten er uit allemacht van weg.

Zo ook mijn bejaarde bijbelvorser. Het document, dat hij na wil laten, omdat het zal getuigen van het geluk dat hij heeft geput uit zijn inzicht in het “Woord ons gegeven”, dat document zal wel nooit af komen. Zijn zoektocht, hoe rationeel en academisch ook, heeft onmiskenbaar mystieke trekken. Hoe dichter hij bij de kern komt, hoe wijder het vergezicht zich opent. De horizon lokt, of duwt hij haar zelf steeds verder weg?

Als het op ‘lernen‘ aankomt, volg ik zelf liever de omgekeerde richting: ik keer die kern de rug toe en verdiep me naar hartelust in al die aangroeisels en aankoeksels van de rabbijnen en in de lotgevallen van Abrahams zaad, talrijk als het zand der zee. Middelpuntvliedend.

Toch hebben wij iets gemeen. Allebei duwen we met onze leergierigheid het niet-Zijn voor ons uit. Zolang wij nog iets te leren hebben, zal de Dood in de wachtkamer moeten blijven zitten. Maar er is nog iets anders: laatst liet hij zich ontvallen dat het voor hem niet meer zou hoeven, wanneer hij niet meer zou kunnen werken aan zijn bescheiden magnum opus, of het nou af is of niet. In een luie stoel zitten en van een luisterboek genieten? Dat is niet genoeg om voor te leven. Begrijpelijk, met al die ongemakken, maar voor mij, gezond en wel, gaat het ook op.

Op dit moment kijk ik in dezelfde spiegel als die, welke mij tijdens de vakantie van vorige herfst een paar keer werd voorgehouden. Ik kan niet niets-doen. Sorry. Hoe aantrekkelijk de haast mystieke visie van mijn rabbijn op de Sjabbat (“laat alles los, je hoeft niets meer, dit is een dag bestemd voor louter Zijn”) me ook voorkomt, ik stel het meestal graag nog even uit. Het helpt (of niet) dat die praktijk breed gedragen wordt, in liberale kringen in ieder geval. De smartphone, die barometer van ons bestaan, blijft bij nagenoeg iedereen die ik ken branden, of in elk geval op de waakvlam staan. En ik vind altijd wel een excuus om toch een paar uur achter mijn grote beeldscherm door te brengen, al is het maar om te ‘lernen‘. Alleen maar Zijn, het lijkt bijna zo eng als niet-Zijn.

Read Full Post »

 

Een van de moeders met wie ik twee decennia geleden vaak een bankje deelde, terwijl we wachtten tot onze kinderen de school uit kwamen, was rechter. Toen ik haar eens vroeg wat haar boeide aan haar werk, zei ze: „Rechtspleging is heel erg een ‘talig’ iets. Daardoor zit  er speling tussen de formulering van een wet en de toepassing ervan. In die ruimte heb ik de gelegenheid om iets goeds te doen.”

[Ik spoel snel een heel eind verder terug.] Op de middelbare school hadden we een docent maatschappijleer, die ooit een theologiestudie was begonnen, maar die niet had afgemaakt. Toen ik hem vroeg naar zijn beweegredenen bij die keuze, zei hij: „Ik kwam er al snel achter dat je aan De Bijbel als morele code niet veel hebt. Het leek wel een stuk elastiek. Iedereen trok eraan, je kon het oneindig oprekken.” Hij was marxist geworden.

[Nu weer fast forward naar de Nashville-drukte van een paar weken geleden.] Daar gaat het immers ook om de interpretatie van een wet? De Wet van de Eeuwige nog wel. In het oververhitte begin lijkt het alleen maar te gaan over een ja of een nee tegen die wet. Fijn, dan hebben we twee kampen. Na een paar weken komt Ewoud Sanders met de hoopgevende constatering dat de Nederlandse ondertekenaars tenminste de moeite hebben genomen hun versie van de verklaring te staven met bijbelteksten. Hij laat meteen zien hoe de elasticiteit van de Wet in Nashville werkt: wees selectief.

Zelf laat hij God, met behulp van wat logica, incest via het scheppingsverhaal goedkeuren. Vond hij de dochters van Lot misschien te schunnig om erbij te halen? Hun verhaal wordt toch zonder enig oordeel verteld. Sterker: via Ruth, de Moabitische overgrootmoeder van Koning David, die zelf ook haar erotisch kapitaal wist in te zetten om de familie van haar schoonmoeder niet te laten uitsterven, komt uiteindelijk Jezus ter wereld. Verder laat hij overtuigend zien hoe “die 46 referenties, zeker als je ze in hun context leest, een ruw beeld geven van seks in bijbelse tijden.” Per saldo blijft er een handjevol “inconsistente bepalingen” over, die “geen waarachtig goddelijk fundament” onder regelgeving voor ons seksleven kunnen leggen.

Afgelopen week kwam ik een aanstekelijke tekst tegen over hoe wij Joden de Wet interpreteren. Om te beginnen is het daarbij van belang te beseffen dat je de tekst van de Tora niet kunt gebruiken los van de ‘mondelinge Tora’, die vervat is in de tradities van het rabbijnse Jodendom, en die vandaag de dag voortleeft, overal waar Joden de Tora interpreteren. Langs die weg blijkt dat de doodstraf, die in de Tora herhaaldelijk door God wordt geëist, weliswaar nooit is afgeschaft, maar binnen het Jodendom ook nooit meer wordt uitgevoerd. Verder kun je de voorschriften (in het Hebreeuws halacha) nooit los zien van de verhalen (hagada en midrasj). Een voorbeeld: God geeft de Israëlieten op de berg Sinaï allerlei regels omtrent de slavernij. Houdt dat in dat God slavernij als instituut goedkeurt? Nee, want uit het verhaal waarin die wetgeving is ingebed, weten we dat God (uiteindelijk) onze vrijheid beoogt.

Een voorbeeld van hoe levend de oude verhalen uit de Tora kunnen zijn, hoorde ik in een korte preek, die een van onze leden onlangs gaf. Hij vertelde het verhaal van Jozef en de vrouw van Potifar na, met nadruk op de zinsnede: “Hoe zou ik dan zo’n grote wandaad kunnen begaan en zo kunnen zondigen tegen God?” Oppervlakkig gezien gaat dit natuurlijk om het verbod op overspel, of om loyaliteit jegens een goede werkgever. Maar voor wie weet dat Jozef in de episode van de “veelvervige rok” in het Hebreeuws een na’ara (=meisje) wordt genoemd, in plaats van een na’ar (=knaap), steekt hier iets heel anders achter. Jozef was homoseksueel, of wellicht transgender, in ieder geval queer genoeg om uit de toon te vallen onder zijn broers. Het siert de kopiïsten van de Tora, dat zij die ‘schrijffout’ 3000 jaar lang hebben gehandhaafd; ook de Masoreten plaatsen slechts een voetnoot: lees na’ar. Als Jozef dus zegt dat hij niet tegen God wil zondigen, dan is dat bijna synoniem aan “tegen zijn geaardheid”. Dat doe je hooguit vanwege het nageslacht, maar niet voor de lol, of iemand anders’ lol.

Ik vraag me af wat de mannenbroeders van zo’n interpretatie zouden vinden. Te elastiekerig? Ik ben bang van wel. De afstand is waarschijnlijk te groot. Maar misschien is er moed te putten uit de constatering van COC-voorzitter Astrid Oostenburg, ook in NRC, dat de relatie tussen kerken en COC door de commotie rond het Reformatorische pamflet is verbeterd. Er is nog veel goed te doen.

 

Read Full Post »

Worstelingen

 

“Daarom kan je je ook maar het best verre houden van die hele bliksemse boel,” zei de hoogleraar in ruste, terwijl hij opstond, nadat ik hem de ogen gedruppeld had. Heel even meende ik, dat ik een felle flits over zijn doorgaans zeer vriendelijke gelaat zag schieten. We hadden het over godsdienstigheid en atheïsme en over de onvrijheid die deze beiden vaak met zich mee brengen. In zijn achterhoofd speelde nog mee dat we ons gesprek waren begonnen bij de commotie, die de afgelopen week in de kolommen van alle kranten had gewoed, naar aanleiding van de ondertekening van de zogeheten Nasville-verklaring door een aantal Reformatorische predikanten en een enkele politicus. Met name onder de columnisten was er niemand die het er niet over had gehad.

Hoewel ik als godsdienstige lhbt-er langs twee kanten belanghebbende ben in deze kwestie, heb ik liever gewacht tot de storm wat ging liggen, voordat ik hier op mijn bescheiden plekje een bescheiden duit in het zakje ga doen. Wat niet betekent dat ik niet met wijdopen ogen heb gevolgd wat er allemaal geschreven werd. Daarbij viel me op dat de mensen die niet godsdienstig en niet seksueel anders geaard waren vaak juist het hoogste woord hadden. Youp, de man die ooit probeerde het woord “reetridder” salonfähig te maken, liet luide winden als “middeleeuwse Van der Staaijtjes” en “plukje fossielen” en “haatbaardjurken”, en dacht dat hij amicaal kon doen door met termen als “vette pot” en “tochtige vriendinnen” te smijten. Student Tristan Ober verlegde het probleem naar de stilte die op dit belangrijke moment in het anti-islam kamp leek te heersen. De anonieme commentator van NRC kopte: “Gereformeerden passen [sic] terughoudendheid en respect voor lhbtiq+”.

Net als bij de discussie over het verbieden van de rituele slacht, waar het al gauw niet meer om de dieren ging, ging dit gekrakeel grotendeels over de hoofden van de lhbt-ers heen. De Verlichting heeft geen eind aan de godsdiensttwisten gemaakt, maar is zelf een godsdienst geworden. Waar moet een mens naartoe, als hij zich verre wil  houden van “die hele bliksemse boel”? Gelukkig kwam ik één iemand tegen onder de columnisten, die door een samengaan van betrokkenheid en de juiste mate van distantie tot wijze, of in ieder geval voor mij troostrijke woorden kwam:

Hoe je het ook wendt  of keert: seks is een moeilijk onderwerp. Sekse is dat ook. Dat zal wel altijd zo blijven, en gelukkig maar. Alleen is rondom deze twee thema’s tegenwoordig zoveel in beweging dat open gesprek erover geen kwaad kan. Het zou mooi zijn als de verschillende partijen zich daarbij zouden uitspreken over hun eigen worstelingen en ongemak. En laten ze ophouden lhbti-mensen als speelbal te gebruiken om hun eigen morele superioriteit te bewijzen.

Maxim Februari in NRC, 8 januari 2019

Worstelingen kwam ik weliswaar ook tegen in mijn krant, maar helaas alleen die van een reformatorische homo-man en van enkele gereformeerden die wat genuanceerder dachten dan de ondertekenaars van de Nasville-verklaring en hun secularistische evenbeelden. Vooruit, laat ik eens wat over mijn eigen worstelingen vertellen.

In het dorp waar ik ben opgegroeid en dat onder Synodaal Gereformeerden gekscherend “Urk II” werd genoemd, woonden twee homo’s en dat waren twee van mijn broers. Ach, misschien was die morsige oude man, bij wie de keuken vol hing met centerfolds van jonge popmusici het ook wel, maar wist ik veel? Ik had een vaag gevoel dat er ook bij mij iets niet klopte, maar had niet het idee dat “open gesprek erover” mij wat dat betreft verder zou brengen. Toen ik na een half leven van verknochtheid en aanpassing aan een ideaalbeeld van mezelf en hoe ik me het leven voorstelde, het roer eindelijk omgooide, waren mijn twee broers al lang dood. Het dorp was ver weg, maar een zorgvuldig gekoesterde wrok jegens de christelijke theologie waarin ik was gedrenkt, droeg ik nog als een steen op mijn hart. Ook de herinnering aan de pijnlijke ongemakkelijkheid en het gebrek aan “open gesprek” bleef.

Ik vond een herberg in wat de lhbt-gemeenschap wordt genoemd, maar ik moet u bekennen dat ik me ook daar wel eens onbegrepen heb gevoeld: godsdienstigheid en “worstelingen” zijn niet echt bon ton binnen een emancipatiebeweging. Soms zelfs onveilig: de sfeer waarin langs academische weg een lans werd gebroken voor het verlenen van “sexual citizenship” voor pedofielen riep bij mij te pijnlijke herinneringen wakker. Daarom: het onderwerp zal wel moeilijk blijven en dat “open gesprek” ook. Zeker niet alleen binnen orthodox-religieuze bolwerken. Het ergste is altijd en overal de peer pressure onder jongeren, die zich geen raad weten met wat natuur en hormonen voor hen in petto blijken te hebben. Die zijn niet geholpen met stoere theologie, maar ook niet met een al te triomfantelijk libertinisme. Wel met verhalen over “eigen worstelingen”. It gets better, zeggen ze in Amerika, en ze delen verhalen met elkaar.

 

 

 

Read Full Post »

Jerusalem


Het leek die dag wel een zomerse zondagmiddag  op de Veluwe, in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Een bijna autoloze zondag. Toch was het gewoon maandag, maar heel Israël vierde de achtste dag van Soekot (het Loofhuttenfeest). Bijna geen verkeer, nergens een winkel open en zelfs nauwelijks recreanten in het verwaarloosde herbebossingsgebied, waar we een voorverpakte sandwich, gekocht bij een tankstation, opaten. Zelfs de vogels en de slangen lieten zich niet zien, toen we een dorre heuvel beklommen, op zoek naar een uitzichtpunt. Vredig voelde het allemaal niet. De Gaza-strook lag op een kleine veertig kilometer westelijk van ons. Misschien zat iedereen wel in de schuilkelders.

Niettemin kwamen we veilig aan in de moshav Bar Giora (daarover in een volgend bericht), waar het touwtje voor ons uit de brievenbus hing. Wat een paradijsje! En zo vlak bij Jerusalem. Ach, Jerusalem! begrijp me niet verkeerd: ik hou van je, maar opeens werd ik bang. Natuurlijk, bang voor de verkeersdrukte van een wereldstad. Zouden we wel een parkeerplekje vinden? Wat wilden we, toch al een beetje overvol van indrukken, daar eigenlijk zien? Maar vooral: zouden mijn emoties wel aan de verwachtingen voldoen? Zouden mijn tranen wel willen stromen, als ik eenmaal voor de Kotel (vulgo: de Klaagmuur) zou staan? Zou ik mijn liefde wel voelen?

Jerusalem (1936)

Ich liebe Dich;
Liebe Dich ohne Grenzen.
Ich segne Dich;
Segne Dein Urgestein.
(. . .)

(. . .)
Deine Mauern, Zinnen und Tore, Deine Bogengassen.
Dein Gestein und Deine weite wilde Wüste Jehuda:
Odem Deiner Geschichte.
Deine Riesenquadern:
Dein Blut!
Du Allgewaltig-Allerheiligste.

Du, Du.
Nur Du,
Jeruschalajim,
Du Heilige, SEINE Heilige, Urheilige meines Volkes,
Ha-Kedoscha!
Blut meines Volkes Du,
Jeruschalajim, Jeruschalajim,
Mein Heiliges:
DU!

Reuben Hecht

Toen ik eenmaal aan het rijden was, viel de vrees al snel van me af. Het beven hield op en tegen de tijd dat we pakweg een kilometer van de Oude Stad verwijderd waren, werd ik zelfs iets te chutzpadik naar de zin van Max, die doorgaans een stuk hoffelijker is dan ik. Het blik bleef echter heel en geheel krasvrij bereikten we een sjieke parkeergarage, die me een gevoel van enorme luxe gaf. Door een soort PC Hooftstraat liepen we regelrecht naar de Jaffa-poort, waarna we ons in het gewoel van pelgrims en toeristen stortten.

Of werden we erin gezogen, rondgepompt als bloedlichaampjes door de aderen van een oude godheid, gemaakt van nog oudere stenen? “Too much God,” schamperde Yaniv, mijn leraar Hebreeuws, wanneer hij het over Jerusalem had. Eerst zag ik vooral multiculturele en multireligieuze commercie: kruisen, iconen, talliet en keffiyeh gebroederlijk naast elkaar. Bij de Western Wall kwam er een militair tintje bij. Veel groen op straat. Toen ik er eenmaal vlak voor stond, helemaal alleen in het vrouwengedeelte, was er vooral rust, en de hitte van de zon. Ik pakte een beduimeld gebedenboek, zocht de juiste plek op en zei mijn tefille (het hoofdgebed). En dat was het dan. Geen grote gevoelens, alleen eenvoudige plichtsvervulling.

Daarna begaven we ons opnieuw in de drukte van de soeks en de steegjes. Over elkaar tuimelende indrukken, hitte, veel geluid en weinig ruimte, broeierigheid soms. Ik was blij dat Max al die tijd dicht in mijn buurt was. Zonder hem was ik innerlijk nog meer versnipperd geraakt dan ik al was. Behalve bloed leken er ook zenuwbanen door dat oude stadlichaam te lopen. Electrisch geladen voelde de lucht, vanwege de veelsoortige en tot hoogspanning opgezweepte religieuze energie van al die moslims, christenen, Joden. Op een pleintje voor de Heilige Graf-kerk, omstuwd door heel veel vrome vrouwen, stond ik even stil en keek omhoog naar de luidsprekers aan de minaret van de naburige Omar-moskee, vanwaar de muezzin opriep tot het middaggebed. Too much God, maar toch mooi dat het weer kan, sinds Israël het hier weer voor het zeggen heeft.

Middenin het joodse kwartier, aan de voet van de pas herbouwde Hurva-synagoge, vonden we een terrasje met heilig voedsel. Goed voedsel, en een jonge ober die “schoon van gedaante, en schoon van aangezicht” was, genoeg om een mens weer naar de aarde en het goede leven terug te voeren. Pas ’s avonds, terug in Bar Giora, kwam de grote ontroering, maar die was veel rijker geschakeerd dan men van een liefde voor Jerusalem zou mogen verwachten, meeromvattend ook. Jerusalem, 15 kilometer verderop in het donker, kreunend onder too much God, ik was en zal je niet vergeten. Maar het mooie van het Jodendom is voor mij tóch, dat het me alle gelegenheid biedt om dicht bij God te zijn, maar ook weer niet té dichtbij.

 

 

Read Full Post »

Kineret

Terwijl het hier op mijn schrijfplek – zonder kachel – alsmaar kouder wordt, lijkt het me een goed plan om op mijn blog weer naar Israël terug te keren. (Au!) Waar waren we ook alweer? O ja, in Tsfat, geen plek om te blijven. Om niet dezelfde weg terug te hoeven rijden, kozen we een route via Tiberias. Door dezelfde dorre bergen als op de heenweg koersten we naar het zuidoosten, langzaam slingerend naar lager regionen. En toen was daar opeens, bij het uitgaan van de zoveelste bocht, onze eerste blik op de Kineret.

Bij het zien van die wondermooie spiegel van het zuiverste aquamarijn ter aarde, probeerde mijn sterke, maar onhandige talent voor ontroering zich dwars door het gebruikelijke gekeuvel heen een weg naar buiten, naar stembanden en traanklieren te banen. Gelukkig volgde onmiddellijk een scherpe bocht, die de betovering doorbrak, zodat Max dit keer tenminste een beetje ruimte overhield, zo vlak bij die heftige zieleroerselen. Het is genoeg dat ik nooit zal vergeten hoe het was alsof ik heel even definitief thuis kwam.

Beneden aan de oever was het een stuk prozaïscher. Ook hier vooral verval en vervuiling. We baanden ons een weg door manshoog riet naar een strand van groezelig zand en scherpe stenen, waar we een rustig plekje vonden om te zwemmen. De wind woei kinderstemmen en opblaasspeelgoed in onze richting en verder, naar de Hermon. Aan het einde van een dromerige middag reden we tegen het fel-oranje licht van de ondergaande zon terug naar Haïfa.

Wat was ik blij met Max’ voorstel om de volgende sjabbat aan de oevers van het meer met de vele namen door te brengen. De ultra-orthodoxe mannen van de woonwijk in Tiberias waar wij met onze auto heel even in verdwaald raakten hadden misschien gelijk dat wij de sjabbat ontheiligden, maar verder was de dag beslist zoals God het bedoeld moet hebben.  We vonden een strand waar een sympathiek slag recreanten waren neergestreken. Zo konden we in volstrekte rust mee resoneren met een scala aan universele strandvermakelijkheden.

Naast ons bivakkeerden een paar jonge stellen met wat kinderen, een bal, een hond en een gitaar. Vanuit hun richting hoorde ik Carlebach-achtige melodieën mijn kant op waaien en op dat moment bedacht ik me dat op één na alle ingrediënten die voor Channa Szenes de wereld de moeite waard maakten, aanwezig waren:

Mijn God, mijn God,
laat deze dingen nooit ophouden te bestaan:
het zand en de zee
het geruis van het water
de donder van de hemel
het gebed van de mens.

Dikwijls verbaas ik mij over haar bescheidenheid, maar op die sjabbat, aan de oever van de Kineret, miste ik niets en had het moment eeuwig mogen duren.

Read Full Post »

Wij zijn één

 

Het is bijna vanzelfsprekend en misschien zelf wetenschappelijk te verklaren: aan de kust is Israël seculier, maar hoe verder je landinwaarts reist, hoe godsdienstiger het wordt. In Tel Aviv doet men vol overtuiging alles wat God verboden heeft, in Haïfa en Akkko lijkt godsdienst – net als bij ons – vooral een privé-aangelegenheid en in Achzivland vindt men de Allerhoogste misschien per ongeluk, als de wiet zijn werk goed doet. Het binnenland van Israël is een andere wereld. Over Jerusalem later, nu eerst Tzfat.

Om daar te komen moeten we een eindje richting Akko rijden, om vervolgens door het heuvelland oostwaarts op te klimmen. Het landschap oogt dor, ondanks de herbebossingsprojecten. Leeg ook: als hier werk was, zou er veel plaats voor immigranten zijn. Maar behalve hitte, droogte en steile hellingen heeft de omgeving van Tzfat niet veel te bieden. Als onze huurauto zich eindelijk naar 900 meter boven de zeespiegel heeft geworsteld, zien we de eerste huizen van het stadje. Tevergeefs zoeken onze ogen naar een charme om voor te vallen.

De oude stad lokt nog als een belofte. Daar waren immers ooit de uit Spanje verdreven Sefardiem neergestreken om er de Kaballa tot bloei te brengen en de meest gezaghebbende samenvatting van de joodse wetten te schrijven. Een plek van dergelijk belang moet toch de moeite van het bezoeken waard zijn? Na veel geploeter door rommelige wijken met smalle straten bereiken we de oudste kern en kijken elkaar lichtelijk gedesillusioneerd aan. Een handjevol smoezelige straatjes, waar de historische bouwsels na een lange periode van verval zijn bedolven onder een dikke laag quasi-religieuze koopwaar. Hier en daar herinneren plaquettes aan de muren nog aan de onafhankelijkheidsstrijd van 1948. Met een ander monumentje, zelf alweer aan de verwaarlozing prijsgegeven, wordt de weldoener geëerd, die het verarmde Tzfat tot een toeristische attractie heeft gemaakt.

Op een straathoek kopen we een bekertje vers geperst granaatappelsap. “Dan vind je god [sic],” appte mijn jonge (en niet zo religieuze) vriend Daniël behulpzaam. Het is de derde dag van Soekot, maar de plastic loofhutten die de restaurants voor hun gasten op de stoepen hebben gezet, kunnen mij niet tot het nakomen van mijn religieuze verplichtingen verleiden. We kiezen voor een seculier ogend terras om te lunchen en naar voorbijgangers te kijken. Tijd voor bespiegeling.

Wat Israël voor Joden tot een ‘thuis’ maakt, is dat joods-zijn daar een soort ‘default setting’ is. Even geen minority stress meer. Maar zelfs een buitenstaander ziet dat onder Israëlische Joden een enorme diversiteit heerst. Denk om te beginnen niet dat je het altijd aan iemand kunt zien of zij/hij joods is. Het joodse spectrum loopt er van volledig seculier, via cultuur-joods en traditioneel, naar orthodox en ultra-orthodox. Als liberaal behoor ik daar tot een verwaarloosbare minderheid en word ik door velen niet eens als joods erkend. In Tzfat behoren de meeste inwoners tot het orthodoxe uiteinde van de regenboog en we hadden al gezien dat daar de pot met goud niet staat.

Terwijl wij stukjes heerlijk vers brood in onze hummus dopen, trekt een stoet kinderrijke, en onmiskenbaar joodse, gezinnen aan ons voorbij. De mannen herkenbaar aan hun tzitzit (kwastjes) en de vrouwen aan hun scheitl (pruik) en lange rokken. De kinderen zijn meestal vrij casual gekleed – Hema, geen Bijenkorf – en het merendeel van de jongens draagt pijes (lange haarlokken aan de slapen). Omdat we de tijd nemen voor onze lunch, beginnen ons de verschillen op te vallen: men is duidelijk niet erg consequent in het zich aanmeten van deze kenmerken. Hier voel ook ik me een buitenstaander, want ik weet niets over hoe deze Joden dergelijke onderlinge verschillen waarderen. Gemoedelijk, vermoed ik wel, als ik zie hoe divers men binnen een gezin of vriendengroepje kan zijn.

Dat het joodse volk, ondanks al die verschillen, toch een eenheid blijft, is volgens velen meer aan de buitenwereld te danken dan aan onszelf. Met welk een knarsetanden dat gepaard kan gaan, zag ik afgelopen weekend weer eens in een tweet van de volledig seculiere Netanyahu naar aanleiding van de terreurdaad in Pittsburgh:

 

 

 

Waarom gebruikt hij tot tweemaal toe het woord “synagogue”? Omdat de Israëlische opperrabbijn David Lau dat heel opvallend niet had gedaan: de Tree of Life Synagogue behoort tot de Conservative gemeenschap in Amerika, en die wordt door het Israëlische opperrabbinaat niet erkend. Zo doe je dat dus, één zijn.

Read Full Post »

Older Posts »