Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for november, 2008

Unio Mystica

leda

*

Een overdaad aan zwanendons,
en dan: scherp als een dolk
het goddelijk geweld,
dat liefdevol mij overmant,
tot ik, leeg van mijzelf
en zachter nog dan dons,
vervulling vind.

*

Het schilderij is van Saskia Huetink en is getiteld Leda at Robben Island.

Advertenties

Read Full Post »

Eerherstel

In de zaterdag-editie van Trouw wordt met enige regelmaat een bekende Nederlander uitgedaagd om zich persoonlijk te verhouden tot de Tien Geboden. Hoewel er vaak juwelen van oprechte hypocrisie en heuse waarachtigheid te vinden zijn in hun verantwoording van de rol die het echtbreken – of niet echtbreken – in hun leven heeft gespeeld, is het meest wezenlijke van een persoon meestal te vinden onder het vierde gebod. Daaronder komt zonder uitzondering het langste en vaak ontroerendste verhaal te staan.

mozes

Eert uw vader en uw moeder!

Voor mij heeft dat eren in verschillende periodes van mijn leven zeer uiteenlopende betekenissen gehad. Ook voor mij begon het allemaal met de vanzelfsprekende loyaliteit van een kind jegens zijn ouders. In onze godsdienstige opvoeding betekende eren ongeveer hetzelfde als gehoorzamen, het ouderlijk gezag erkennen. Met alle onmacht, overmacht en machteloosheid die mijn jeugd overschaduwde, was dat wel eens koorddansen, maar ik ben een braaf kind geweest, van brave ouders.

Later heb ik heel lang gedacht, dat eren hetzelfde zou moeten zijn als bewonderen of bewieroken. Dat heb ik ook lang gedaan. Niet zozeer ten bate van mijn ouders, als wel omdat ik dat zelf nodig had: ik had graag sterkere ouders gewild dan zij waren. Mijn vader, die stierf toen ik veertien jaar oud was, liet zich vooral daardoor gemakkelijk idealiseren. Mijn moeder heb ik afwisselend op een voetstuk gezet, er weer afgetrokken en weer teruggeplaatst, zelfs posthuum.

Pas de laatste jaren ben ik gaan beseffen, dat eren ook kan door eerlijk te zijn. Waarom was dat zo moeilijk voor mij? Misschien was er teveel in mijn kindertijd dermate pijnlijk of verwarrend, dat ik er niet naar durfde kijken met mijn ogen helemaal open. Wanneer ik de feitelijkheden van dat verleden voor iemand anders opsomde, zag ik wat ik zelf niet kon voelen terug in de ogen van die ander. Toen de stuwdam het begaf en ik overspoeld leek te worden door oud zeer, zijn ook die twee beelden met sokkel en al in de golven verdwenen.

Vandaag is het tijd om mijn ouders de eer terug te geven die hen toekomt, vanuit een opgeruimd gemoed en zonder een standbeeld op te richten. Ik kan hen niet meer vragen mij te aanvaarden zoals ik nu ben. Dat respect kan ik hen nu wel geven, al zal ik daar zelf meer baat bij hebben dan zij.

Zij waren twee ietwat gemankeerde mensen, die al een half leven in de schaduw van hun eigen ouders achter zich hadden, toen zij zelf ouders werden. Wat zij meebrachten was niet vrij van pijn. Wat er verder gebeurde, was eerder iets wat hen overkwam dan iets waarover zij de regie hadden. Wat dat voor mij en enkele andere kinderen betekend heeft, heb ik hen vaak aan willen rekenen. Dat hoeft nu niet meer: zij hebben oprecht gedaan wat zij konden om een heel moeilijke situatie het hoofd te bieden, vanuit hun eigen geschiedenis en naar hun eigen vermogen. Ik hoop, dat mijn kinderen dat op hun beurt van mij kunnen zeggen, wanneer zij achterom kijken.

Read Full Post »

Andere gedachten

webcomic

Er is een tijd geweest dat ik met veel verve deelnam aan discussies op een niet nader te noemen internetforum. Het is me nooit helemaal duidelijk geworden wat mij daarin zo trok, maar trekken deed het. Erger dan drop of nicotine.

Misschien was het wel om mijn huisgenoten een beetje te beschermen tegen het onstuimige gebruis van alles wat er in mij leefde rond dat ene onderwerp, waaromheen het betreffende forum was ontstaan. Of was ik echt geïnteresseerd in wat er in de anderen leefde, die daar ook rondhingen?

Laatst kwam ik in een vergelijkbare situatie terecht door me te mengen in de stroom van ‘comments‘ naar aanleiding van Karin Spaink’s toespraak op Transgender Gedenkdag. Daar bulderden drie bergbeken aan licht ontvlambare gedachten samen en bijna was ik de vierde geweest. Net op tijd zag ik een verschil tussen mijzelf toen en mijzelf nu: ik zag het niet meer als mijn taak om deze of gene zijn ongelijk te doen inzien.

Toekijkend zag ik, dat de wederzijdse pogingen daartoe van de anderen niets uithaalden. Precies zoals ik dat gewend was van mijn forum.

Toekijken is verhelderend. Opeens kwam ik tot het inzicht dat geen van de deelnemers ook maar een moment met de mogelijkheid rekening leek te houden, dat zo’n discussie je wel eens op andere gedachten zou kunnen brengen. Dat was ook niet de bedoeling. Net als ik zelf indertijd kwamen zij daar, omdat zij meer dan genoeg hadden aan hun eigen gedachten. Die van anderen dienden maar één doel: er tegenop botsen en zo een opening maken in de wand waarachter de eigen hersenspinsels zich verdrongen, zodat die naar buiten konden stromen. Om erger te voorkomen.

Tegenwoordig kom ik netjes naar bed, als ik geroepen word en lees mijn lief een flink stuk voor uit een goed boek. Daar staan andere gedachten in, meestal van iemand die een verhaal te vertellen heeft. Iemand die geen gelijk hoeft te krijgen en ook geen ongelijk kan hebben.

Update 27-11-2008: de digitale woordenwisseling waar ik op doelde is onbedoeld gewist.

Read Full Post »

Gedenken om te leven

2008

Om op een regenachtige novembermiddag van een dodenherdenking een sprankelend feest te maken, daarvoor moet je bij transgenders zijn. De meesten van hen hebben immers aan den lijve ervaren hoe paradoxaal het menselijk leven is en dat heeft hen blijkbaar sterk gemaakt. Sterk genoeg om vanuit een ongeknakte vreugde en trots de aandacht te vestigen op dieptrieste misstanden.

Voor de vierde keer achtereen is de internationale Transgender Day of Remembrance aanleiding om met z’n allen de straat op te gaan en de slachtoffers van geweld tegen gendervariante mensen te gedenken. Maar ook om te laten zien dat wij er zijn en ons niet laten marginaliseren. Het begon ooit met een handjevol queers, die met fakkels en ballonnen van Saarein II naar het Leidseplein liepen. Inmiddels is het uitgegroeid tot een manifestatie waarvoor de Dam afgehuurd zou mogen worden. Een twaalftal verschillende organisaties hebben zich, met een leger van vrijwilligers, een maand lang ingezet om dit indrukwekkende gebeuren van de grond te tillen.

(Applaus!)

Al vanaf één uur ‘s middags staat er een informatiekraam op de Nieuwmarkt, omringd door ranke zuilen met veel en kleurrijk beeldmateriaal over transmensen. Er is muziek en het winkelend publiek krijgt de unieke gelegenheid om met ‘echte’ transgenders van gedachten te wisselen. De sfeer is ontspannen en zo nu en dan ontstaat er een heel open gesprek.

Elders in de binnenstad, in het grote pand van COC Amsterdam, stromen vanaf een uur of vier mensen van ver en dichtbij samen, allemaal met de bedoeling deel te nemen aan de mars naar de Nieuwmarkt. Op het moment van vertrek zijn we met zeker honderd mensen. Het is inmiddels donker en het wordt steeds druileriger, maar de optocht met fakkels en witte ballonnen geeft licht. Er springen zelfs vonken van af: onderweg delen enkelen van ons flyers uit en ontstaan korte gesprekken, waarin waardering en bijval voor wat wij doen de boventoon voeren.

Als we tenslotte de Nieuwmarkt bereiken, blijken daar nog meer mensen te staan. Er vormt zich een kring rond de microfoon, die klaar staat voor de sprekers van deze avond. Eerst is het woord aan Carolien van de Lagemaat, voorzitter van Transgender Netwerk Nederland, die zich vooral richt tegen de traagheid waarmee de politiek in beweging te krijgen is, als het erop aankomt de rechten van transgenders in Nederland enigszins te waarborgen. Maar zij doet ook een dringend appél op transgenders zelf.

De gewonden, de beschadigden, de angstigen en de zwakken hebben het nodig dat de sterken onder ons opkomen en zo een veilige plek in de samenleving veroveren. Ik roep u op om tot de sterken te gaan behoren.

lakshmi

Het warme, zangerige stemgeluid van Lakshmi Narayan Tripathi moet tot aan de Singelgracht te horen zijn geweest. Trots als zij is lid te zijn van de even eerbiedwaardige als verachte kaste der ‘hijra’s’, benadrukt ook zij nog eens de benadeelde en onveilige positie van transgenders wereldwijd.

In de toespraak van Tania Barkhuis, directeur van COC Amsterdam, treft mij de aandacht voor transgenders in de prostitutie. Voorbijgaand aan foute progressieve liberaliteit legt zij de vinger feilloos op de zere plek: voor veel vrouwen en transgenders is de sex-trade het enige middel tot overleven dat hen wordt gelaten in een wereld die hen nog altijd systematisch marginaliseert.

Als laatste is Karin Spaink aan het woord. Haar naam alleen al is voldoende om een gejuich aan de menigte te ontlokken. In haar betoog beklimt zij geen zeepkist, maar een hoge toren, die een wijde blik over heel genderland biedt. Met een sierlijke zwaai veegt zij de oeroude academische discussie over ‘nature’ en ‘nurture’, als een stoffig kauwennest met twee eieren die toch nooit uit zullen komen, van de transen. Als een onverschrokken beiaardier bespeelt zij het complexe carillon van termen voor alle mogelijke variaties op sekse en gender, tot er geen klokje meer zwijgt en geen klepel meer stil hangt. Mijn hart resoneert mee, wanneer ik tenslotte daarbovenuit een vertrouwde galm hoor, als van de zwaarste klok. Nu weet iedereen weer hoe laat het is:

Laat ons sekse minder serieus nemen, en gender serieuzer. Laat ons zorgen dat mensen zichzelf mogen benoemen; opdat zijzelf vrijelijk kunnen bepalen of ze man of vrouw zijn, of iets daar tussenin, en iets makkelijker van positie kunnen veranderen, als ze dat willen.

En dan is er het moment waar de dag eigenlijk om draait: het plechtige oplaten van de ballonnen, met aan elk daarvan een kaartje met de naam van een transgender die zijn of haar anders-zijn met de dood heeft moeten bekopen. De regen maakt de ballonnen zwaar, maar zodra het moet, blijken ze toch op te stijgen. Als altijd blijk ik ook nu weer ontroerd, door te voelen hoe van het samen stilstaan bij die wreed afgebroken levens van mensen met wie ik mij zozeer verbonden weet, een onmiskenbare kracht uitgaat. Behalve de zichtbaarheid, die wij op dit ene moment van het jaar bewerkstelligen, is dát misschien nog wel belangrijker voor het bevorderen van onze veiligheid en het tegengaan van onze marginalisering: het besef van kracht en waarde, dat de deelname aan iets waar wij met ons allen voor staan ons kan geven.

Colline, één van de deelnemers, vertelt mij achteraf over een bijzondere ontmoeting, die veel indruk op haar gemaakt heeft. “Twee Israëlische vrouwen, die stonden toe te kijken, bleken bekend te zijn met de moord op Yardena Marsh, Tel Aviv 15-02-2006, wier naam aan mijn ballon hing. Een van de twee heeft deze ballon na het voorlezen van de tekst in het Frans opgelaten. Ze vonden het geweldig wat we aan het doen waren. Ze vertelden dat deze moord indertijd in heel Israël veel aandacht kreeg en grote verontwaardiging gewekt heeft.”

De plechtigheid wordt afgesloten door een verrassende performance van iemand die Gin heet en die door de gendertweedeling verticaal in twee helften lijkt te zijn opgedeeld. Man en vrouw doen samen met één lichaam en zingen een karaoke duet, – “One man woman, one woman man” van Paul Anka en Odia Coates – waarbij zij hartstochtelijk met elkaar dansen.

Op het einde van het programma staan wij daar met ons allen verregend en verkleumd en dreigen we zomaar te verwaaien. Maar dan is het tijd voor een vrolijk, doch zeer betekenisvol anarchisties moment: een ‘Reclaim The Streets March’. Met enige nostalgie kijk ik toe hoe anarchie nog altijd werkt. Uit een rode bakfiets komen borden met leuzen tevoorschijn. Een plastic tas met schrille fluitjes gaat rond. Geheel spontaan probeert iemand de groep tot het scanderen van een slogan te brengen en als dat niet helemaal lukt, blijkt er opeens muziek te klinken uit twee luidsprekers, die op de rode bakfiets liggen.

Er springt een Vreer in de pedalen en zodra die de boel in beweging zet, weet ook de kleine menigte waar ze heen moet: er achteraan! Met het nodige lawaai trekt de stoet over de Wallen, het Damrak, door de Nes, over de Amstel naar het Rembrandtplein en de Reguliersbreestraat. Overal hangen mensen uit de ramen, laten hun eten staan en komen de straat op. We hebben bekijks! Ook nu zijn de reacties overwegend belangstellend en positief. Als we tenslotte het Koningsplein bereiken, blijkt er nog eten te zitten in de gamellen op de bakfiets van Foodnotbombs. Sommigen gaan richting het Latijns Amerika Centrum om door te feesten en op te ruimen, maar verder verspreidt zich het lawaaierig licht als stille sterretjes over stad en land.

Dit is een verkorte versie van het verslag van de 4e Nederlandse Transgender Gedenkdag, dat ik heb geschreven voor Transgender Netwerk Nederland.

Read Full Post »



Money makes the world go round, the world go round….


De recente kredietcrisis heeft me er weer eens aan herinnerd, hoezeer onze houding tegenover de economie lijkt op de manier waarop onze voorouders zich tot God probeerden te verhouden. Niet zo gek, want het gaat in beide gevallen om iets wat heel groot is en niet te beïnvloeden en waarvan wij ons niettemin erg afhankelijk voelen. En geld is toch ook iets heel spiritueels? Het bestaat slechts voor zover we erin geloven. Zien kun je het niet, maar je kunt er wel bergen mee verzetten.

Ik heb het altijd al amusant gevonden om de overeenkomsten tussen onze relatie met God en die met de Mammon op te merken. In hoe wij onze eigen nietigheid tegenover die twee grootheden beleven, bijvoorbeeld. Ziende door een spiegel en in raadselen, projecteren wij op de lege hemel boven ons het beeld van een patriarch, barmhartig en rechtvaardig. En al heeft dat beeld gigantische afmetingen, die dankt het vooral aan de grootte van het doek. In al Zijn almachtigheid blijft God een heel modale huisvader, die ook maar gewoon dondert en bliksemt als het hem even teveel wordt.

Over onze economie leggen we graag het plaatje van een ouderwets boerenbedrijf, zoals het nooit bestaan heeft. Besloten in haar eigen kringloop, waarin niets verloren gaat en verkwisting uit den boze is. Voor wat hoort wat en wie wat bewaart, die heeft wat. We verdelen de koek en als die op is, halen we de broekriem aan. Voor niks gaat de zon op en van verdampende miljoenen heeft nog nooit iemand iets gehoord.

In alle consternatie rondom het instortende kaartenhuis van de financiële markt viel me telkens het woord vertrouwen op. Als dat dreigt weg te vallen, dan tuimelen meteen ook onze luchtkastelen ter aarde. De Staat neemt de honneurs van de Kerk waar en hogepriesters brengen een symbolisch offer uit ons aller zak, waarna we hopen dat de boel weer blijft zweven. In hoeverre hier sprake is van het herstellen van vertrouwen of van het bezweren van angst zal de tijd ons moeten leren. Eerlijk gezegd heb ik wel fiducie in onze collectieve goedgelovigheid op dit punt. Credo quia absurdum. Of omdat we wel moeten.

Read Full Post »