Wereld

ognuno sta solo sul cuor della terra -
trafitto da un raggio di sole:
ed è subito sera *

Salvatore Quasimodo

Het is een heel menselijke behoefte om vanuit dat hart die wereld in kaart te brengen. Bij mijn kinderen, op de Vrije School, heet aardrijkskunde ‘heemkunde‘ en de eerste landkaart die zij tekenen neemt het tafeltje waaraan zij zitten als middelpunt. In mijn tijd moesten we eerst de provincies leren en rijtjes namen van plaatsen, die wij nog nooit gezien hadden, opdreunen. Maar ik tekende al gauw mijn eigen landkaart: die van de vuilnisbelt, waarop ik speelde en mijn eerste ontdekkingsreizen maakte, langs een autowrak met een nestje wilde katten op de achterbank en de mummie van een aangespoelde, verdronken hond.

In wat wij aan gecanoniseerde kennis krijgen ingeprent, staan andere zaken en andere mensen centraal. De geschiedenis is er een van ‘grote’ mannen en hun oorlogen, en daarin is het Middellandse Zee-gebied heel lang de navel van de aarde. Zo zien de kaarten van de wereld er ook uit. En degene die de geschiedenis schrijft, plaatst zichzelf op de kaart bovenaan in het midden. Macht visualiseert zich op de top van een pyramide, van waar uit alles te controleren valt. Op de wereldkaart die wij allemaal het beste kennen, staat Europa in het midden en het noordelijk halfrond bovenaan.

Dat kan ook heel anders. Zoals in deze Marokkaanse wereldkaart uit 1154.

Hoe voelt dat, zo zichtbaar naar beneden verplaatst te zijn?

Naar de rand mag ook: kijk maar eens naar deze prachtige Chinese kaart uit de 15e eeuw. In China worden de kaarten overigens nog altijd op deze manier vorm gegeven.

Ik heb een zwak voor dit soort kaarten, misschien wel omdat mijn plek in het leven vanuit het meest gangbare perspectief altijd dichter bij de rand dan bij het midden heeft gelegen. Daardoor heb je nu eenmaal een andere kijk op de wereld dan iemand die niet op die manier ‘geprivilegeerd’ is. De gevestigde orde hoeft van mij niet persé omver, maar ik zie de wereld wel graag op z’n kop staan.

* een ieder staat alleen op het hart van de aarde -
doorboord door een zonnestraal:
en opeens is het avond